gwara / Potrawy Cieszyńskie / Ciastka 

   Ciastka cieszyński sóm rostomajte, majóm rostomajte kształty, a yny od gaździnej zoleżało, jaki ciastka se napiecze. Ale czym wiyncyj było ciastek na plechu, i czym były barży fikuśne, tym gaździno była lepszo i zocniejszo od swoji stejizbianki. Ciastka były rostomajte i zoleżało to s czego były srobióne i czy sie do nich dowało powidła, abo mase. Ciastka cieszyński mogóm być kulate, kóńczynki, serca, sudki, ule, miesiónczki, kostki i inksze. Sóm małe, ni majóm wiyncyj jako dwa, trzi cynty. Ciastka majóm kolor złoty, jak sóm kruche, s orzechami i jak sóm s ciasta ze szmolcu s kakaym. Jak sóm s ciasta s piernika to majóm kolor brónzowy, abo ćmawy. Sóm kruche i sie łómióm. Wóniajóm tym, s czego sie jich srobi. Inakszy smakujóm ciastka s orzechami, eszcze inakszy s powidłami, a eszcze ganc inakszy s pudingiym, abo s płatków owieśnych.
   Cieszyński gaździne dycki chciały cosi nowego wymyśleć tóż tych rodzajów ciastek mógło być aji trzicet. Piykło sie jich na Świynta, na Wielkanoc. Czym barży były kolorowe, przistrojóne i fikuśne, tym lepszo i zocniejszo była gaździno, kiero jich piykła. Taki ciastka szło przistrojić orzechami, migdałami, lukrym i rostomajtymi polywami. Ciastka cieszyński sie zaczło piyc, jak zaczli na cieszyńskim rzóndzić Habsburgowie miyndzy osimnostym a dewatnostym wiekiym. Gaździny piykły taki ciasta na Świynta, na Wielkanoc, na wiesieli i na chrzciny. Piykło sie jich dwa tydnie przed Świyntami. Wiela tych ciastek było, to zoleżało od tego, jacy bogaci byli gazdowie – bo taki ciastka były drogi. Trzeja było kupa masła i cukru, ale bywały też i taki ze szpyrek i margaryny. Wszyjstko zoleżało od recepisu. Do wszyjstkich ciastek sie dowało bakalie. Nejwiyncyj orzechów włoskich i laskowych, ale dowało sie aji migdały, kokos i rodzynki. Czynsto sie dowało aji gorzołke dlo lepszego szmaku. W bogatych chałupach sie piykło kupa tych ciastek – aji porenoście i wiyncyj rodzajów – wórsztków, grzibków, salami, rogalów, kwiotków i inkszych fikuśnych. Taki ciastka były kruche, ale były przeogrómnie dobre. Nejwiyncyj było pierników, kiere sie wykrowało s małej forymki. Piykło sie jich s miodym, wajcami, masłym i dowało sie do nich korzyni. Piykło sie jich nejprzód, bo sie musiały zależeć we szpajsce. Inksze ciastka to były taki sklejane s dżymym i robiło sie jich, jako piramide. Inksze to były kulki s pónczu, zozworki s imbrym – panoczkowie jich jedli ku winu, anyżówki, amónioczki, ciastka, kiere sie robiło przes maszynke, pół miesiónczki wykrowane sztamperlym i margarynioczki.

Ciastka cieszyński

    W ponikierych chałupach, piykło sie też ciastka s mónki, cukru i masła. Wykrowało sie jich s forymki, na rostomajte kształty – liści dymbu, goiczki, grziby. Ty ciastka były kapke wiynksze niż ty inksze. Jak sie jich upiykło, to sie jich wieszało s jabkami na goiczku. Upieczóne ciastka sie chowało do pudeł, każdy rodzaj ekstra, coby nie uschły miały dobry szmak. Wszyjstki ciastka cieszyński sie piecze aji dzisio, przed Świyntami, ale gaździny dowajóm wiyncyj bakaliów, gorzołki i masła – coby były kapke lepsze. Je aji taki zwyk, że sie dowo ciastka przed Świyntami. Suje sie jich do małych miyszków, stroji sie tyn miyszek gałónzkóm jedli, abo smreka i biere sie ty miyszki, jak sie idzie na nawszczywe do rodziny i przocieli. Za to sie dostowo podobne miyszki s ciastkami. Wszyjstki gaździny piykły i pieknóm dali podobne ciastka, ale rostomajcie jich strojóm i dowajóm rostomajte fikuśne ozdoby.
Recepisy tych ciastek też były rostomajte, ale moc sie nie smiyniły. Hań downij sie piykło ciastka w trómbach, w starucnych piecach, abo w kachlokach tak jak chlyb. Dzisio sóm uż trómby na elektryke, abo gaz. W kónzumie idzie kupić fikuśne posypki i pruszki, kierymi sie suje i osdobio ciastka. Downij sie barwiło lukier sokiym ze ćwikli, abo s marekwie. Na cieszyńskim dycki jak sóm jaki wiynksze świynta, to na stole stojóm ciastka. Piecze sie jich na wiesieli, na kumunie, chrzest i na geburstag. Dycki gdosi po nich sióngnie. Coros wiyncyj takich ciastek sie piecze jak sóm jaki wielki kónferyncje, kaj sie sjyżdżajóm ludzie nie stela i sie oblizujóm, jak kosztujóm ty nasze ciastka. Każdo gaździno sie musiała moc narobić przi ciastach. Jak w chałupie było kupa dziołuch to była wielko pomoc, bo każdo miała cosi do roboty. Jedna mazała plech, drugo mase trzecio zajś sztamperlym wykrowała kółka i robota szła. Jak sie ciastka srobiło na Wilije, to óny wydzierżały aji do Grómnice, ale musiały być schowane we szpajsce, kaj było chłódno.

 
Copyright ©2007 by Tomasz Sochacki
Kreator Stron www