gwara / Okiem badacza / Historia gwary 

Aby poznać istotę i specyfikę gwary, niezależnie czy jest to język używany przez Kaszubów, czy przez Górali na Podhalu, należy spojrzeć na to zjawisko kulturowe z punktu widzenia jej twórców – czyli ludzi żyjących na przestrzeni wieków. Bo każdy język tworzy człowiek, który z kolei jest jednostką funkcjonującą w określonej grupie społecznej. Język z kolei jest systemem znaków – kodem, który jest zrozumiały i rozpoznawalny tylko i wyłącznie przez członków danej społeczności. Często powstanie jakiegoś nowego systemu znaków jest swego rodzaju reakcją na otoczenie, potrzebą odróżnienia się, lub nawet zakodowania treści komunikującej się ze sobą nawzajem grupie ludzi. Najlepszym przykładem takiego zjawiska jest gwara uczniowska, więzienna, czy gwara różnych grup zawodowych – zwłaszcza górników. Nie można w jasny i sprecyzowany sposób przedstawić historii powstania gwary Śląska Cieszyńskiego, jak również nie można wskazać momentu historii, w którym ludzie zaczęli nią posługiwać. Język ludności zamieszkującej ten region jest z całą pewnością kompilacją kilku języków – polskiego, czeskiego, niemieckiego, oraz węgierskiego. Założyć można również, że na jego kształtowanie miała niewątpliwie wpływ historia ŚC, który przechodził z rąk do rąk będąc własnością polskich Piastów, Królestwa Czeskiego, Imperium Habsburgów, Austro Węgier, by w końcu wejść (choć nie w całości) w ramy młodej Rzeczypospolitej po 1918 roku. Jako region przygraniczny był ŚC bez wątpienia ziemią burzliwych przemian społeczno gospodarczych, w których bliskość linii demarkacyjnej miała zasadnicze znaczenie. Mówiąc granica musimy mieć na uwadze również te kulturowe, które często na pierwszy rzut oka są niezauważalne. Musimy założyć również bardzo istotny fakt, mianowicie taki, że język nie jest systemem statycznym, tylko dynamicznym, cały czas kształtowanym przez człowieka. Nie można powiedzieć z całym przekonaniem, iż gwara używana przez naszych dziadków 50 lat temu to ta gwara właściwa, bo nie wiemy dokładnie jaka ona była 100 czy 150 lat temu. Możemy jednak stwierdzić z całym przekonaniem jaka ona jest dziś czyli 5 grudnia 2008 roku – wystarczy wejść w środowisko Cieszyniaków z różnych przedziałów wiekowych i przeprowadzić badania, czy ankiety. Gwara ewoluuje i jest kształtowana przez osoby, które się nią posługują. Język polski też ewoluuje, a w jego słownictwie pojawiają się wyrazy całkiem obce, które weszły w użycie 10, czy 20 lat temu. Spróbujmy prześledzić historię gwary ŚC, oraz jak kształtowała się ona na przestrzeni wieków. Wyznaczenie momentu, w którym narodziła się gwara Cieszyńska, lub jest zalążki jest równie trudne, jak wskazanie społeczności, która zaczęła posługiwać się mową naszych przodków.

CDN…

 
Copyright ©2007 by Tomasz Sochacki
Kreator Stron www