gwara / Potrawy Cieszyńskie / O kołoczu 

   Kołocz cieszyński je koloru złotego. Spodek i wyrch kołocza to je wypieczóne drożdżowe ciasto. W postrzodku je masa makowo, abo ze syra, może być aji i taki i taki, makowo – syrowe. Na wyrchu kołocza je złoto posypka, pieknie poukładano. Posypke sie eszcze suje cukrym – pudrym. Kołocz je kulaty i hruby na jaki trzi cyntymetry. Kołocze były rostomajcie wielki, podle tego, jaki gaździno miała plech. Móg mieć aji pół metra. Zoleży też kiej sie go piykło na wiesieli, na szkubaczki czy na świynta i wiela ludzi było w chałupie. Kroło sie go w trójkónty, abo w kostki. Wypieczóny kołocz mo kolor złoty, a jak sie go pokraje to widać s czym je – czy ze syrym, czy s makiym. Może być yny s posypkóm. Kołocz cieszyński je miynki, dobrze wypieczóny, s posypkóm. Smak mo słodki, makowy, abo syrowy, wónio też pieknie, jak gaździno go upiykła to wóniało w całej chałupie. Na cieszyńskij ziymi sioło sie pszynice, reż, jynczmiyń i owies. Zorka obilo sie mleło na krupice – to była tako hrubo mónka s otrymbami. Mleło sie to na żarnach dóma. Bogatsi siedlocy mieli powieternioki – taki powietrznioki na wiater. Były też młyny przi rzykach. Wielki młyny były tam, kaj były rzyki za miastym, na dziedzinie. W każdej dziedzinie był taki młyn. Gdo chcioł mieć pieknóm mónke, to zawoziuł obili do takigo młyna. Mónke s pszynice sie dowało do buchtów s drożdży, kołoczy, babek i inkszych. Kołocze sie nazywało podle tego s czym były: syrzoki – ze syrym, mónczoki – s mónki, powidloki – s powidłami, jabcoki – s jabkami, śliwczoki – ze śliwkami, kapuśniaki – s kapustóm. Hań downij wszyjstki słodki buchty sie nazywało kołocze. Dziepro potym kołocz to była ciasto s posypkóm, a w postrzodku ze syrym, abo s makiym. Nieskorzi gaździny zaczły dować do kołoczy powidła, jabłka, abo śliwki.

Kołocz cieszyński 

    Kołocze sie piykło od downa. Piykło sie go przi świyntach. Potym dziepro nieskorzi sie zaczło piyc aji inksze ciastka i słodkości. Terazy kołocz sie dowo na poczynsne, jak kiery kómu co pómoże, baji jedyn stejizbian drugimu. Kołocze sie też eszcze piecze na geburstag, czasym na miano, na chrzciny, kómunie, wiesieli, pogrzyb, abo odpust. Piecze sie go też na świynta – na Nowy Rok do Trzech Króli, jak kiery przidzie powinszować, to sie go dowo na poczynsne. Nejstarsze kołocze to sóm ty ze syrym i s makiym – filowane, abo ty co majóm yny słodkóm posypke s wyrchu. Potym jak była wojna za Niymców zaczło sie piyc kołocze s powidłami, jabkami, śliwkami i jagodami. Taki kołocze sie piykło na kożdo, abo przi niedzieli. Piykło sie ich też jak było kupa owoców, gor w lecie i na jesiyń. Przed wiesielim sie piykło kołocze ze syrym, powidłami, makiym i kapustóm. Hań downij kołocze były tak wielki jak mało słómiónka, małych kołoczy sie nie piykło. Piykło sie też placki na brótfaniach. Ty placki sie kroło na małe kónski i dowało gościóm. Przed wiesielim sie piykło kołocz wiesielny. Dowało sie go wiesielnikóm, ale też stejizbiokóm, dalszej rodzinie i kamratóm młodej pory. Kołocz wiesielny musioł być w biołym papiurze, s mertóm, abo s asparagusym. Hań downij kołocze rosnoszali młoducha se żynichym. Dzisio to uż je rostomajcie. Kołocze sie też piykło jak sie skóńczyło robote na polu przi żniwach – na dożynki. Czynstowało sie nim kolyndników, śmiergustników, na stypach, na szkubaczkach i łuskaczkach. Na cieszyńskij ziymi gazda dożynek dowoł gościóm kulaty kołocz i pieknie przistrojóny. Na takij dożynkowej gościnie były kołocze: syrzoki, maszczoki i powidloki. Ku kołoczu była dycki warzónka s miodym. Gazdowie ze żniwiorzami siodali na stolice, przi stołach, a jak roznosili kołocze to śpiywali:

Gazdoszkowe pole same fijołeczki.
Jakij nóm też dali dobrej gorzołeczki.
Gazdoszkowe pole pokryte zbożami.
Uż też gaździneczka idóm s kołoczami

Na dożynkach byli też muzykancio, tóż jak uż sie sjadło kołocze i wypiło pore sztamperli warzónki, to sie szło tańcować przed chałupóm gazdów. We śmiergust na dziedzine chodzili śmiergustnicy loć dziołuchy. Szli od chałupy do chałupy po jednym, abo w kupie. Loli wodóm aji gaździnki i suszyli karwaczami, a tak wyrzóndzali jak prziszli:

 Prziszlimy tu po śmiergusie,
yny nas tu nie opuście,
kopy wajec narachujcie,
a kołoczy nie żałujcie!

Jak sie kóńczyły szkubaczki to sie robiło doszkubki. Każdo gaździno rychtowała do szkubaczorek gościne: kołocze i warzónke.

 
Copyright ©2007 by Tomasz Sochacki
Kreator Stron www