gwara / Potrawy Cieszyńskie / Jabłka źniwówki 

Jabka źniwówki to sóm kulate owoce, s ciynkim chwostkiym, kiery kapkym tyrczy. Jak sie jich przekraje to widać gniozdo s nasiónami. Majóm sztyry, do sztyry a pół cyntymetra średnicy, postrzodek majóm jyndrny, krymowo – bioły, nie roslatujóm sie jak sie jich warzi we wodzie. Żniwówki majóm kwaśno – słodkawy smak, wóniajóm jymnie kwaskowato. Skórka mo barwe słómkowo – zielónóm, a jak jabko je uż zdrzałe to kolor sie robi żółtawy. Na Cieszyńskij Ziymi jabka sie sadziło a opatrowało uż downo. W patnostym wieku były zogrody s jabkami przi klasztorach w Cieszynie a w Orłowej, ale aji gazdowie też mieli swoji. Pogórze Cieszyński mo dojść surowy klimat, w kierym sie udowajóm yny jabka odporne na mróz, a taki kiere nieskoro majóm kwiotki. Je tukej dojść kupa słóńca, a deszcza je tak ganc akurat.

Kupa dlo uprawy jabłek na zogrodach na Cieszyńskij Ziymi srobiuł botanik Karol Kotschy. Mioł dobre kóntakty s nejlepszymi pómologami, a skludziuł nejlepsze gatunki jabłek, kiere ludzie zaczli sadzić kole Cieszyna, po dziedzinach, a potym dalij po całym Ślónsku. W ustróniu założył wzorowóm zogrodym strómkóm s owocami, a eszcze drugóm wielkucnóm zogrodym, w kierej sadził a opatrowoł rostomajte strómki gruszek a jabłóni. W jego ksiónżce „Ksiónżeczka o zogrodach a owocach”, kieróm wydoł w tysiónc osimset sztyrycatym sztwortym roku, idzie nónść piyrszóm ślónskóm informacyj o tym jaki sie mo sadzić strómy s owocami na naszych glebach a podle naszego czasu, jaki mómy na Cieszyńskij Ziymi. Jabka majóm rade ślin, kiery by mioł kapkym wilgotny, a na ziymiach s pioskiym a glinóm przeogrómnie dobrze rosnóm. Źniwówki to je stary gatunek jabłek, kiere sóm aklimatyzowane, a nie sóm szlachetne. Sóm to jabka kiere sóm zdrzałe dycki na lato – idzie ich jejść w lipcu a w siyrpniu. Jak sie jich utargo to mogóm być w corku nejwyżyj dwa, trzi tydnie. Starzi ludzie prawili, że źniwówki sie jadło dycki na źniwa, tóż tymu sie tak nazywajóm. Źniwówki sie jy chned jak sie jich utargo ze strómu, abo jich idzie dać do inkszego jodła. Takim ajnfachowym jodłym ze źniwówek były jabka uwarzóne, kiere sie jadło ze syrym, masłym a s cukrym. Warziło sie jich, kroło na sztwiertki, nie szkrobało sie jich, a ponikierzi dowali do tego eszcze cukier. Jadło sie to s tym, co było w chałupie. Nejlepsze jednako sóm snoci ze syrym a s masłym – tak jodali źniwówki baji w Ustróniu.                      

 

 
Copyright ©2007 by Tomasz Sochacki
Kreator Stron www