gwara / Potrawy Cieszyńskie / Bryndza 

Bryndza to je syr, kiery sie hań downij robiło na sałaszach w Goraliji. Robiło sie ś nij wielki kule, kiere były biołe, lebo krymowe a kroło sie jóm we flostry. Podle tego wiela bacza mioł mlyka od owiec, tela móg srobić bryndzy. Je to syr miynkki, nie rosklejo się, a idzie go kroć na flostry. Mo kwaśnawy, ostry szmak a wónio dymym. Bryndze sie robiło s buncu owczego, yny że óna dozdrzywo w zimnym dymie w sałaszu. Przes Ziymie Cieszyńskóm hań downij wandrowali Wałasze – to byli tacy pastyrze, kierzi niechali kutej kupa tradycyji a nauczyli beskidzkich Goroli jako sie chowie owce, kozy, a aji jako sie robi bryndze. Kiejsi ludzie jodali kupa mlyka, syrów, pili kapołke, chowali gor krowy, ale w Goraliji owce a kozy. Nejhudobnejsi mieli kozy, pastyrze mieli owce a s jijich mlyka robili syry do kierych dowali klog. W calutkich Karpatach syr owczy sie robi tak samo. S mlyka owczego sie robi bryndze – bioły syr. Do mlyka sie dowo klag, coby się rychli klagało. Klag sie robiło s żołóndka s cielyncia, a ledzy kany sie na niego prawiło rynscka. Mlyko sie nejprzód musiało sklagać. Hań downij bywało tak, że na beskidzkich dziedzinach, kany sie chowało baróny a owce, gazdowie zakłodali spółki sałasznicze. Każdy gazda, kiery był w takij spółce, oddowoł do wypasu pore owiec a krów, a potym dostowoł za to śmietónke a owczego syra – bryndzy. S bryndzy sie aji warziło polywke – domikat.



Jak eszcze na Cieszyńskij Ziymi byli Wałasze, to mieli óni dojś kupa pola, a po lasach pajśli swój statek – owce, baróny, kozy a inkszóm gowiydź. Jednako wszecki baróny musiały by spisane, bo ci Wałasze baji s Istebnej musieli cosi oddować grofowi, lebo inkszymu panu. Od owiec musieli oddować dziesióntóm czynść, a za jednóm owce musieli płacić dwacet osiym groszy. Każdy sałasz musioł oddać wojewodzie jednóm gunie a dwa talary na rok, jedyn sud bryndzy, a do kuchyni ksiyncia podle starego zwyku – sztyrycet kónsków bydła wołoskigo. Syra wołoskigo baczowie kiejsi nie oddowali ale od tysiónc szejset sztyrycatego ósmego oddowali do kuchyni ksiyncia dziesiynć kónsków. Hań downij Gorole, baji ci w Kóniokowie jodali gor ziymnioki, kapuste, mlyko, syr krowski a owczy. Nejwiyncyj bydła wołoskigo było w sałaszach, a ś niego Gorole mieli syr. Nasi Cieszyńscy Gorole sie moc nie różnili od inkszych beskidzkich Goroli. Bryndze wołoskim sie odymiało – w każdej kolibie był rospolóny ogiyń od wiosny, aż do jesiynie. Gotowóm bryndze wołoskóm wyndzi sie w sałasie (syrowniku) tóż Gorole jóm mianowali wyndzóno. Bryndza sie różni od podhalańskij tym, że na Podhalu jak uż je Gotowo, to sie jóm wynoszo ze sałasza. Ta bryndza podhalańsko ni mo styczności s dymym.
 
Copyright ©2007 by Tomasz Sochacki
Kreator Stron www